Autor: Michał Kazubski

Wulkany i trzęsienia ziemi

Wulkany i trzęsienia ziemi

Lekcja poświęcona jest omówieniu, na tle budowy ziemskiej litosfery, głównych czynników determinujących lokalizację, przyczyny i skutki trzęsień ziemi o różnej genezie, a także aktywności wulkanicznej. Prezentowane są różnice w budowie i formie wulkanów uzależnione od składu chemicznego magmy/lawy. Lekcja ma formę prezentacji multimedialnej połączonej z prezentacją okazów typowych skał wulkanicznych. Omówienie tego bardzo obszernego tematu zajmuje około 90 minut.

Ryszard Szczęsny

Geologia i surowce mineralne Polski

Geologia i surowce mineralne Polski

Uczestnicy lekcji zapoznają się z surowcami mineralnymi w podziale na surowce: energetyczne, metalicze, chemiczne i skalne, jakie występują na terenie Polski. Poznają genezę złóż oraz rejony ich występowania. Uczniowie zapoznają się z metodami wydobycia kopalin użytecznych oraz  dowiedzą się o ich znaczeniu w gospodarce narodowej. Lekcja odbywa się w oparciu o oryginalne okazy minerałów i skał ze zbiorów Muzeum Ziemi.

Właściwości bursztynu

Właściwości bursztynu

Omówienie procesu powstawania bursztynu bałtyckiego (=sukcynitu) ze szczególnym uwzględnieniem jego własciwości: zawartości kwasu bursztynowego, twardości, przełamu muszlowego, rozpuszczalności, gęstości, reakcji na płomień, odmian bursztynu, postaci występowania, występowania inkluzji organicznych. O tych wszystkich cechach i procesie przekształcania się żywicy w bursztyn mówimy na podstawie okazów i ilustracji na wystawie Bursztyn Polska i Świat.

K. Kwiatkowska

Tajemnice drzew – wśród reliktów i żywych skamieniałości

Tajemnice drzew – wśród reliktów i żywych skamieniałości

W trakcie lekcji poruszane są zagadnienia z pogranicza paleobotaniki i botaniki; przedstawiane są ciekawsze, z paleobotanicznego punktu widzenia, rodzaje drzew i krzewów – ich historia oraz wszelkie tajemnice, jakie mogą kryć pospolite u nas gatunki. Na wybranych przykładach prezentowane są:

? „żywe skamieniałości” – rodzaje drzew, które przetrwały w prawie niezmienionej postaci wiele milionów lat,

? relikty – rodzaje drzew szeroko rozprzestrzenione kilkadziesiąt milionów lat temu prawie na całej półkuli północnej, a współcześnie odznaczające się ograniczonym zasięgiem,

? rodzaje drzew współcześnie rosnące w Polsce, ale znane ze stanu kopalnego nawet sprzed 60 milionów lat.

Podczas lekcji prezentowane są również materiały zielnikowe oraz liczne okazy szczątków kopalnych roślin z różnych stanowisk Polski i Europy (odciski liści, uwęglone owoce i nasiona). Zajęcia kończą się wycieczką po ogrodzie wokół Muzeum Ziemi, podczas której każdy ma możliwość zapoznania się z żywymi okazami drzew i krzewów (są to m.in. miłorząb i metasekwoja oraz gatunki z rodzajów, które jeszcze 5 mln lat temu rosły w naszych lasach ale, wraz z nadejściem silnego ochłodzenia klimatu, wyginęły u nas bezpowrotnie, jak np. tulipanowiec, brzostownica, parrocja, korkowiec).

Lekcje są prowadzone od wiosny do późnej jesieni, ze względu na możliwość oglądania w ogrodzie Muzeum Ziemi żywych roślin, prezentowanych na lekcji w formie skamieniałości.

Roślinność zachowana w węglu kamiennym

Roślinność zachowana w węglu kamiennym

W trakcie lekcji prezentowane są szczątki karbońskich roślin, które zachowały się w osadach towarzyszących pokładom węgli kamiennych. Na wielu przykładach młodzież poznaje różne typy skamieniałości (ośródki, odciski, uwęglone szczątki) oraz proces ich powstawania. Jako materiał ilustracyjny służą okazy roślin kopalnych pochodzące z Górnego i Dolnego Śląska – należą one do takich grup jak: widłakowe, skrzypowe, paprocie zarodnikowe, nagozalążkowe (paprocie nasienne, kordaity).

W czasie zajęć prezentowane są również graficzne rekonstrukcje poszczególnych rodzajów karbońskich roślin oraz rekonstrukcje krajobrazów roślinnych. Na tle warunków paleogeograficznych zostaje odtworzona bujna roślinność, która w okresie karbońskim, ok. 300 mln lat temu, w ciepłym i wilgotnym klimacie, panowała na bagiennych obszarach Europy i Ameryki Północnej. Roślinność ta dała początek wielkim złożom węgla kamiennego.

Minerały i skały

Minerały i skały

Podczas lekcji uczniowie poznają i utrwalają podstawowe definicje geologiczne (minerał, skała). Dowiadują się o uporządkowanej budowie materii nieożywionej. Uczeń pozna również genezę powstawania skał i występujących w nich minerałów. W części poświęconej skałom uczniowie zapoznają  się ze wszystkimi podstawowymi grupami skał. Dowiedzą się, jak powstają poszczególne skały, do czego są wykorzystywane i jakie cechy wpływają na możliwość ich zastosowania w poszczególnych dziedzinach. W części mineralogicznej poznają cechy diagnostyczne minerałów (m.in. dokunują pomiaru twardości według skali Mohsa). Lekcja jest prowadzona z wykorzystaniem oryginalnej, bogatej kolekcji dydaktycznej skał i minerałów, które każdy uczeń ma możliwość obejrzeć z bliska. Po tej lekcji uczniowie będą umieli opisać cechy fizyczne wybranych minerałów i skał, rozpoznać podstawowe rodzaje skał (osadowe, magmowe i przeobrażone) oraz niektóre minerały.

mgr Krzysztof Maliszewski

mgr Krzysztof Maliszewski

Pracownik Działu Zbiorów Mineralogicznych i Petrograficznych od 2010 r.

Zainteresowania naukowe:

Geochemia i mineralogia śląsko-krakowskich złóż rud cynku i ołowiu.

Kamień budowlany w architekturze Warszawy.

Kontakt:

kmaliszewski@mz.pan.pl

Zakres działalności w Muzeum Ziemi:

Asystent muzealny

Opracowywanie i porządkowanie kolekcji mineralogicznych w zbiorach Muzeum Ziemi.

Udział w prowadzonych przez Muzeum Ziemi pracach dydaktycznych i wystawienniczych.

Ostatnie ważniejsze publikacje:

Rokita H., Maćkowska R., Maliszewski K. 2012: Występowanie soli w przyrodzie. Chemia w szkole 4/2012, 19-23.

Maliszewski K., Marciniak-Maliszewska B., Kupryjanowicz J., Pielińska A. 2012: Kryształy gipsu na powierzchniach bursztynu. Prace Muzeum Ziemi 50, 67-76.

dr Rafał Kowalski

dr Rafał Kowalski

Pracownik Muzeum Ziemi od 2004 r.

Zainteresowania naukowe:

Roślinność neogenu, karpologia.

Kontakt:

rkowalski@mz.pan.pl

Zakres działalności w Muzeum Ziemi:

Kierownik Działu Paleobotaniki

Praca badawcza: badania roślinności neogenu Polski w oparciu o materiał kopalny (owoce, nasiona) z klasycznych i nowych stanowisk, takich jak Turów, Lubstów (Konińskie Zagłębie Węgla Brunatnego), Dobrzyń nad Wisłą, Rozewie.

Dokumentacja, porządkowanie i gromadzenie zbiorów muzealnych, w tym: inwentaryzacja kolekcji paleobotanicznych; katalogowanie kolekcji paleobotanicznych i zielnikowych-porównawczych; konserwowanie zbiorów paleobotanicznych i współczesnych kolekcji porównawczych; porządkowanie zbiorów paleobotanicznych; gromadzenie materiałów paleobotanicznych oraz współczesnych zbiorów porównawczych.

Popularyzacja nauk geologicznych: prowadzenie lekcji muzealnych i oprowadzanie wycieczek po wystawach Muzeum Ziemi; współudział w opracowywaniu wystaw związanych z tematyką paleobotaniczną.

Poszerzanie kolekcji żywych roślin w ogrodach wokół Muzeum Ziemi, nawiązujących do roślin z minionych epok.

Ostatnie ważniejsze publikacje:

Kowalski R. 2008: Contribution to the knowledge of the Middle Miocene flora from Konin Brown Coal Basin (Central Poland). Acta Palaeobotanica 48 (2), 277-299.

Kowalski R. 2010: Choerospondias turovensis sp. nov., a new Anacardiaceae genus of the European Neogene identified from the Turów brown coal open-cast mine. Palaeontographica. B 284 (1-3), 1-11.

mgr Dariusz Nast

mgr Dariusz Nast

Zainteresowania naukowe:

Biologia, paleoekologia i tafonomia bezkręgowców morskich.

Ssaki plejstocenu.

Kontakt:

dnast@mz.pan.pl

Zakres działalności w Muzeum Ziemi:

Adiunkt muzealny

Udział w prowadzonych przez Muzeum Ziemi pracach dydaktycznych, popularyzatorskich i wystawienniczych.

Opracowywanie i porządkowanie kolekcji bezkręgowców znajdujących się w zbiorach Muzeum Ziemi.

Konserwacja okazów paleontologicznych.

Ostatnie ważniejsze publikacje:

Bijak G., Nast D. 2007: Małże kimerydu obrzeżenia Gór Świętokrzyskich i ich przydatność w określaniu warunków środowiska sedymentacji. W: Żylińska A. (Red.) Granice Paleontologii, XX Konferencja Naukowa Paleobiologów i Biostratygrafów PTG, Św. Katarzyna pod Łysicą, 10-13 września 2007 (Materiały konferencyjne), 75-78. Wydział Geologii UW, Warszawa.

dr Gwidon Jakubowski

dr Gwidon Jakubowski

Zainteresowania naukowe:

Ssaki plejstoceńskie, szczególnie słoniowate.

Mięczaki mioceńskie.

Kontakt:

gwidon_jakubowski@o2.pl

Zakres działalności w Muzeum Ziemi:

Starszy kustosz

Opracowywanie, inwentaryzowanie i porządkowanie kolekcji mięczaków trzeciorzędowych.

Porządkowanie i weryfikacja oznaczeń kości z kolekcji ssaków plejstoceńskich.

Udział w prowadzonych przez Muzeum Ziemi pracach dydaktycznych, popularyzatorskich i wystawienniczych.

Ostatnie ważniejsze publikacje:

Jakubowski G. 2015: W poszukiwaniu dinozaurów: Polsko-Mongolska wyprawa paleontologiczna na pustynię Gobi (1964). Kartki z pamiętnika. Muzeum Ziemi, Opracowania dokumentacyjne, 29.

Jakubowski G. 1996: Forest elephant Palaeoloxodon antiquus (Falconer & Cautley, 1847) from Poland. Prace Muzeum Ziemi 43, 85-109.

Jakubowski G., Woźny E. 1996: Phylum Mollusca. W: Malinowska L., Piwocki M. (Red.): Budowa geologiczna Polski. Tom 3. Atlas skamieniałości przewodnich i charakterystycznych. 3a. Kenozoik. Trzeciorzęd. Paleogen, 246-296. Polska Agencja Ekologiczna, Warszawa.

Jakubowski G. 1996: Class Gastropoda Cuvier, 1798 and Class Amphineura Ilhering, 1876. W: Malinowska L., Piwocki M. (Red.): Budowa geologiczna Polski. Tom 3. Atlas skamieniałości przewodnich i charakterystycznych. 3a. Kenozoik. Trzeciorzęd. Neogen, 703-725. Polska Agencja Ekologiczna, Warszawa.

Jakubowski G., Studencka B., Urbaniak J. 1996: Gromada Bivalvia Linnaeus, 1758. W: Malinowska L., Piwocki M. (Red.): Budowa geologiczna Polski. Tom 3. Atlas skamieniałości przewodnich i charakterystycznych. 3a. Kenozoik. Trzeciorzęd. Neogen, 663-702. Polska Agencja Ekologiczna, Warszawa.

Żarski M., Jakubowski G., Gawor-Biedowa E. 1998: The first Polish find of Lower Paleocene crocodile Thoracosaurus Leidy, 1852: geological and palaeontological description. Geological Quarterly 42 (2), 141-160.

Jakubowski G. 2011: Paleogene Molluscs, catalogue of the collection. Museum of the Earth, documentary studies 26, 1-79, Warszawa.

Jakubowski G., Kohlman-Adamska A. 2012: Dr Katarzyna Krajewska (1963 -2011). Prace Muzeum Ziemi 50, 11-13.