Autor: Michał Kazubski

Władysław Zych. Szklane głowy

Władysław Zych. Szklane głowy

Władysław Zych. Szklane głowy

PAN Muzeum Ziemi w Warszawie oraz Fundacja JMS zapraszają na wystawę Władysław Zych. Szklane głowy.

Wystawa  czynna od 13 listopada do 31 grudnia 2026 r. w godzinach otwarcia PAN Muzeum Ziemi.

Kurator: Cezary Lisowski

Szklane prace Zycha

Pod koniec lat 50. XX wieku malarz i ceramik Władysław Zych (1900–1964) zaczął tworzyć swoje pierwsze szklane prace. Zafascynowany szkłem antycznym, zainteresował się nie tyle formami naczyń pochodzących z wykopalisk, ile widocznymi na nich śladami upływu czasu: zmianami barwy i struktury, deformacjami i rozpadem. Podobne efekty próbował uzyskać, eksperymentując z masą szklaną. W ciągu zaledwie kilku lat w warszawskiej Hucie „Targówek” powstała oryginalna kolekcja „starożytności”, którą dziś odkrywamy na nowo.

Cykl Głów

Wystawa Szklane głowy jest pierwszą od 1964 roku prezentacją twórczości Zycha i zarazem najobszerniejszym dotąd pokazem jego prac. Jej centrum stanowi cykl Głów – jedno z najbardziej niezwykłych osiągnięć powojennego szkła artystycznego, a jednocześnie fenomen na tle polskiej rzeźby lat 50. i 60. XX wieku. To seria portretów anonimowych postaci, w których uwagę zwracają deformacje twarzy i ich silna ekspresja. Widać w nich kontynuację przedwojennych zainteresowań Zycha biologią, medycyną i ludzkim ciałem, obecnych już w jego wczesnej twórczości malarskiej.

Pokaz obejmuje także szklane prace Zycha o charakterze dekoracyjno-użytkowym oraz materiały z rodzinnego archiwum.

Willa Bohdana Pniewskiego

Ważnym kontekstem wystawy jest także miejsce jej prezentacji – Willa Bohdana Pniewskiego. Zych, wieloletni asystent architekta, pracował w willi, a jedna z jego Głów zdobiła jej wnętrze. Wystawa przypomina również ceramiczną i projektową twórczość Zycha, związaną z jego współpracą z Pniewskim. Prezentowane na niej są m.in. projekty i realizacje mozaik oraz kompozycji ceramicznych przeznaczonych do Domu Chłopa i budynków Sejmu RP.

oferta edukacyjna wielkie ssaki epoki lodowcowej

oferta edukacyjna wielkie ssaki epoki lodowcowej

PAN Muzeum Ziemi w Warszawie · Edukacja

Odkryj świat wielkich ssaków epoki lodowcowej

Warsztaty i lekcje muzealne dla grup szkolnych w PAN Muzeum Ziemi w Warszawie.

Szkielet słonia leśnego na wystawie wielkich ssaków epoki lodowcowej
Wiedza, która pobudza wyobraźnię

Wielkie odkrycia zaczynają się od ciekawości

Jak wyglądała Polska w czasach, gdy żyły tu słonie leśne i mamuty? Zapraszamy na fascynującą podróż do świata plejstoceńskich zwierząt!
W otoczeniu niezwykłych eksponatów i rekonstrukcji uczniowie poznają dawną przyrodę, odkryją tajemnice prehistorycznych zwierząt,
a także będą mogli zadawać pytania i poznawać historię zapisaną w skamieniałościach.

Słoń leśny – rekonstrukcja wyglądu zwierzęcia
01 / Lekcja muzealna

Ssaki epoki lodowcowej w PAN Muzeum Ziemi w Warszawie

Program lekcji dostosowany do wieku uczestników
Koszt: 80 zł za lekcję + bilet wstępu dla każdego uczestnika

Wystawa „Wielkie ssaki epoki lodowcowej” – z naturalnej wielkości modelami szkieletów – to okręt flagowy naszego Muzeum. Lekcja „Ssaki epoki lodowcowej w PAN Muzeum Ziemi w Warszawie” stanowi popularnonaukowe rozwinięcie opowieści o zwierzętach, których szczątki oraz rekonstrukcje możemy oglądać na tej unikatowej wystawie.

Słuchacze będą więc mieli okazję dowiedzieć się więcej o majestatycznym słoniu leśnym (Palaeoloxodon antiquus), imponującym mamucie włochatym (Mammuthus primigenius), straszliwym lwie jaskiniowym (Panthera spelaea), wielkorogim żubrze stepowym (Bison priscus) oraz innych niezwykłych ssakach, które tysiące lat temu zamieszkiwały obszar dzisiejszej Polski.

Lekcja jest dostosowywana do wieku słuchaczy. Prowadzący są również otwarci na indywidualne sugestie dotyczące tego, którym wątkom, zwierzętom czy odkryciom warto poświęcić więcej czasu.

Zapraszamy grupy w każdym wieku – także te niewielkie!

02 / Warsztaty muzealne

Kiedy w Polsce żyły słonie?

WARSZTATY DLA KLAS I–IV

Czas trwania: ok. 90 minut
Liczebność grupy: do 20 osób
Cena: 120 zł za warsztat + bilet wstępu dla każdego uczestnika

Warsztaty rozpoczną się prezentacją multimedialną, podczas której dzieci będą miały możliwość zapoznania się ze zwierzętami żyjącymi na terenach dzisiejszej Polski w plejstocenie – okresie geologicznym obejmującym ostatnie 2,5 miliona lat dziejów Ziemi.

Plejstocen charakteryzował się bardzo zmiennymi warunkami klimatycznymi. W tym czasie kilkakrotnie na tereny dzisiejszej Polski, Europy, Azji i Ameryki Północnej nasuwały się lądolody z okolic bieguna północnego. Zmieniające się warunki klimatyczne wpływały na środowisko życia zwierząt. W okresach międzylodowcowych występowały gatunki ciepłolubne, natomiast w okresach ochłodzenia dominowały zwierzęta przystosowane do zimnego klimatu. Przykładami przemian zachodzących w świecie zwierząt są przedstawiciele rodziny słoniowatych, tacy jak słoń leśny (Palaeoloxodon antiquus) – jeden z największych słoni w dziejach, osiągający nawet 4,5 m wysokości w kłębie – oraz mamut włochaty (Mammuthus primigenius).

Podczas zajęć uczniowie dowiedzą się, jak w trakcie plejstocenu zmieniały się świat zwierząt, szata roślinna i krajobraz. Będą również mieli okazję obejrzeć oryginalne okazy skamieniałości. Poznają ciekawostki związane ze znaleziskami szczątków dużych ssaków, takich jak słoń leśny, mamut czy nosorożec włochaty. Dowiedzą się także, że ślady obecności tych zwierząt można odnaleźć nawet w najbliższej okolicy.

W części praktycznej dzieci będą mogły własnoręcznie złożyć „szkielet” mamuta włochatego, a także namalować na marmurowych płytkach wizerunki zwierząt plejstoceńskich, wzorując się na malowidłach tworzonych niegdyś przez pradawnych łowców na ścianach jaskiń.

Dziecko prezentuje pracę plastyczną przedstawiającą mamuta
Gotowy model szkieletu mamuta podczas warsztatów edukacyjnych
Do zobaczenia w muzeum

Zaplanuj wizytę swojej grupy!

Rezerwacji oraz szczegółowych informacji udzielamy pod numerem telefonu:

+48 530 271 484

PAN Muzeum Ziemi w Warszawie
Aleja Na Skarpie 20/26 i 27
00-488 Warszawa

Dwa szkielety wielkich ssaków w sali wystawy
Wystawa stała · Biały Pałacyk

Wielkie ssaki epoki lodowcowej

Stań oko w oko z olbrzymami dawnej Europy. Naturalnej wielkości rekonstrukcje szkieletów i autentyczne szczątki zwierząt przybliżają przyrodę, która tysiące lat temu otaczała mieszkańców dzisiejszej Polski.

Zobacz wystawę, która staje się punktem wyjścia do naszych edukacyjnych opowieści.

Jeszcze więcej do odkrycia!

Poznaj pozostałą ofertę edukacyjną PAN Muzeum Ziemi w Warszawie

Uczestnicy lekcji muzealnej podczas prezentacji w PAN Muzeum Ziemi

Lekcje muzealne

Geologia, paleontologia i historia naszej planety – wybierz temat dostosowany do zainteresowań swojej grupy.

Praca plastyczna z mamutem i ręką dziecka podczas warsztatów muzealnych

Warsztaty muzealne

Nauka spotyka się z twórczym działaniem! Poznaj wszystkie propozycje zajęć praktycznych dla dzieci i młodzieży.

ssaki epoki lodowcowej

ssaki epoki lodowcowej

Wielkie ssaki epoki lodowcowej - ekspozycja PAN Muzeum Ziemi

PAN MUZEUM ZIEMI W WARSZAWIE

WIELKIE SSAKI
EPOKI LODOWCOWEJ

Stań oko w oko z gigantami epoki lodowcowej!

Od 21 października 2026 r.  •  Biały Pałacyk  •  Al. Na Skarpie 20/26, Warszawa

Szkielety wielkich ssaków epoki lodowcowej na wystawie

Podróż do świata prehistorycznych olbrzymów

Od 21 października 2026 r. w PAN Muzeum Ziemi w Warszawie można oglądać wystawę „Wielkie ssaki epoki lodowcowej”. Ekspozycja prezentowana w Białym Pałacyku przenosi zwiedzających w świat prehistorycznych olbrzymów, które niegdyś zamieszkiwały tereny dzisiejszej Polski, w tym Warszawy.

Na wystawie zobaczysz autentyczne skamieniałości oraz naturalnej wielkości rekonstrukcje szkieletów wielkich ssaków. Prezentowane okazy ukazują bogactwo fauny ciepło- i zimnolubnej, charakterystycznej dla okresów międzylodowcowych i lodowcowych.

Wśród najcenniejszych eksponatów

Słoń leśny

Palaeoloxodon antiquus

Szczątki odkryte przy ul. Leszno w Warszawie.

Nosorożec leśny

Stephanorhinus kirchbergensis

Najlepiej zachowana na świecie czaszka tego gatunku.

Drapieżniki epoki lodowcowej

Unikatowe kości lwa jaskiniowego (Panthera spelaea) i hieny jaskiniowej (Crocuta spelaea).

Makieta wystawy Wielkie ssaki epoki lodowcowej

Odkryj tajemnice klimatu i dawnych ekosystemów

Wystawa to nie tylko spotkanie z imponującymi prehistorycznymi zwierzętami, lecz także opowieść o zmianach klimatu i środowiska naturalnego. Dowiesz się, jak wyglądały tereny dzisiejszej Polski tysiące lat temu, jakie zwierzęta zamieszkiwały te obszary i w jaki sposób przystosowywały się do zmieniających się warunków klimatycznych.

Ekspozycja stanowi również uzupełnienie oferty edukacyjnej Muzeum Ewolucji Instytutu Paleobiologii PAN. To doskonałe miejsce do organizacji zajęć dla grup szkolnych, szczególnie w ramach lekcji biologii i geografii, poświęconych m.in. zmianom klimatu, ekologii i ewolucji.

W stronę Muzeum Historii Naturalnej

Otwarcie wystawy stanowi kolejny ważny krok na drodze do utworzenia długo wyczekiwanego w Polsce Muzeum Historii Naturalnej.

ZAJĘCIA EDUKACYJNE TOWARZYSZĄCE WYSTAWIE

Zabierz swoją klasę w epokę lodowcową!

Odkryjcie świat prehistorycznych olbrzymów nie tylko na wystawie! Zapraszamy szkoły i grupy zorganizowane na lekcje muzealne oraz warsztaty towarzyszące wystawie „Wielkie ssaki epoki lodowcowej”.

LEKCJA MUZEALNA
„Ssaki epoki lodowcowej w PAN Muzeum Ziemi w Warszawie” – zajęcia dostosowane do wieku uczestników.

WARSZTATY MUZEALNE
„Kiedy w Polsce żyły słonie” – zajęcia przeznaczone dla uczniów klas I–IV, trwające około 90 minut.

Zapoznaj się ze szczegółowymi programami zajęć, informacjami organizacyjnymi dla nauczycieli oraz zasadami rezerwacji terminów.

Gotowy model szkieletu mamuta na stole podczas zajęć muzealnych
Praca plastyczna z mamutem i dłoń dziecka podczas warsztatów

Zaplanuj swoją wizytę

PAN Muzeum Ziemi w Warszawie
Biały Pałacyk, Al. Na Skarpie 20/26

Godziny otwarcia

Poniedziałek – piątek: 9:00–16:00
Sobota – niedziela: 10:00–16:00

Ostatnie wejście do muzeum odbywa się 30 minut przed jego zamknięciem.

Cennik biletów

Bilet normalny: 16 zł
Bilet ulgowy: 12 zł
Bilet rodzinny: 40 zł
Bilet dla asystenta osoby z niepełnosprawnością: 1 zł

Bezpłatny wstęp przysługuje w każdy wtorek emerytom i rencistom (po okazaniu odpowiedniego dokumentu) oraz dzieciom do ukończenia 5. roku życia.

Zapraszamy do odkrywania fascynującego świata wielkich ssaków epoki lodowcowej!

Wsparcie Fundacji PGE

Wsparcie wystawy

Razem ożywiamy historię sprzed tysięcy lat

Realizacja wystawy „Wielkie ssaki epoki lodowcowej” była możliwa dzięki wsparciu finansowemu Fundacji PGE.

Dzięki zaangażowaniu naszego Darczyńcy mogliśmy stworzyć nowoczesną ekspozycję, która przybliża zwiedzającym fascynujący świat wielkich ssaków zamieszkujących niegdyś tereny dzisiejszej Polski, w tym Warszawy.

Dziękujemy Fundacji PGE, PGE S.A. oraz PGE Energia Nauki za wsparcie działań na rzecz nauki, edukacji i popularyzacji wiedzy.

PGE – partner wystawy

PGE Polska Grupa Energetyczna
Partner i darczyńca wystawy: Fundacja PGE · PGE S.A. · PGE Energia Nauki
lew-jelen-EN-QR

lew-jelen-EN-QR

GREAT MAMMALS OF THE ICE AGE

Cave lion

Panthera spelaea

Cave lion and giant deer

The cave lion was a close relative of today’s African lion (Panthera leo). Judging by cave paintings, however, the males appear to have had no mane. Despite its name, the cave lion did not live in caves. It was drawn into them by the prospect of relatively easy prey in the form of hibernating cave bears. Cave lions probably hunted alone or in pairs, taking prey such as steppe bison (Bison priscus), aurochs (Bos primigenius) and deer of the genera Megaloceros and Cervus.

Cave lions were adapted to a cold climate and probably had a thick coat with dense underfur to protect them from the cold. Neanderthals and modern humans hunted them for their skins and for their bones, which were made into tools. Cave lion canine teeth were made into ornaments such as necklaces and pendants.

The cave lion was an animal of open country. It died out at the end of the Pleistocene, probably because climate change caused the mammoth steppe to be replaced by forest and scrub. The youngest known remains of the species are dated to around 13,000 years ago.

Giant deer

Megaloceros giganteus

The giant deer is also known as the ‘Irish elk’, even though its closest living relatives are the fallow deer (genus Dama). It stood up to about 2 metres at the shoulder, and its spectacular antlers could span more than 4 metres and weigh as much as 40–45 kilograms.

Paintings in the French caves of Chauvet and Cougnac, dated to around 36,000 and 25,000–23,000 years ago respectively, depict giant deer with remarkable accuracy, faithfully rendering their outline, antlers and coat markings.

The giant deer ranged across much of Europe and southern Siberia, reaching as far east as the area around Lake Baikal. Particularly large numbers of its remains have been found in Ireland, including impressive examples of its enormous antlers. In the nineteenth and early twentieth centuries, giant deer antlers found their way into private collections, museums and aristocratic houses. The animal also appeared on the historical coat-of-arms of Northern Ireland, granted in 1924.

As an animal of open country, the giant deer saw its range shrink considerably at the start of the Holocene, when dense forest rapidly spread. The youngest known remains of the species are dated to around 7,700–7,600 years ago and come from the Ural region of western Russia.

niedzwiedz-jaskiniowy-EN-QR

niedzwiedz-jaskiniowy-EN-QR

GREAT MAMMALS OF THE ICE AGE

Cave bear

Ursus spelaeus

Cave bear

The cave bear lived in Europe alongside the brown bear (Ursus arctos), to which it was closely related, and was of comparable size. Plants made up a greater part of the cave bear’s diet than of the brown bear’s. Cave bears are also thought to have spent more time in caves than brown bears, which used them mainly for hibernation.

Many cave bears died during hibernation, especially individuals that had fared poorly over the summer through inexperience, illness or old age, and so lacked the reserves to survive the winter. Skeletons of adult cave lions found deep inside cave bear dens suggest that lions sometimes ventured inside to prey on hibernating bears. Some of the lions probably also died in the attempt.

The cave bear died out around 24,000 years ago, during one of the coldest phases of the Vistulian glaciation. It is known to have been hunted by humans from time to time, which has led to the hypothesis that bears and humans competed for shelter in caves. Pressure from humans may therefore have been one of the causes of the species’ extinction.

mamut-wlochaty-EN-QR

mamut-wlochaty-EN-QR

GREAT MAMMALS OF THE ICE AGE

Woolly mammoth

Mammuthus primigenius

Woolly mammoth

The woolly mammoth was about the size of today’s African elephant (Loxodonta africana). The largest males stood about 3.5 metres at the shoulder and weighed over 8 tonnes. Females were somewhat smaller. The woolly mammoth’s closest living relative is the Asian elephant (Elephas maximus).

In what is now Poland, the mammoth’s natural predators were the large sabre-toothed cats of the genus Homotherium, as well as cave lions and cave hyenas, which hunted mainly young animals.

Modern humans (Homo sapiens) encountered woolly mammoths as they spread out of Africa into Eurasia around 50,000 years ago. Mammoths provided people with meat, hides and bones; the bones were used to make tools and to build simple, round dwellings covered with hides. Mammoth tusks were carved into figurines, pendants and other objects, including the ceremonial boomerang found in Obłazowa Cave in southern Poland.

The ancestors of the Indigenous peoples of North America also hunted mammoths. With the environmental changes of the early Holocene, however, and after the disappearance of the mammoths and other megafauna, bison became one of the most important game animals on the vast plains of North America, although people had been hunting them before then.

The woolly mammoth survived the climatic changes at the end of the Pleistocene, but its populations shrank rapidly and retreated northwards. The last woolly mammoths lived on Wrangel Island in the Arctic Ocean until about 4,000 years ago. By then, writing had already been in use in Mesopotamia and Egypt for more than a thousand years.

nosorozec-wlochaty-EN-QR

nosorozec-wlochaty-EN-QR

GREAT MAMMALS OF THE ICE AGE

Woolly rhinoceros

Coelodonta antiquitatis

Woolly rhinoceros

The woolly rhinoceros descended from the Tibetan woolly rhinoceros (Coelodonta thibetana) and was a close relative of the living Sumatran rhinoceros (Dicerorhinus sumatrensis). Unlike its relatives, however, it was adapted to far harsher climatic conditions. The woolly rhinoceros also had the largest range of any rhinoceros species, from Scotland and Spain in the west to Korea and China in the east. It fed on the low-growing plants of the mammoth steppe, a type of vegetation that covered vast areas of Eurasia and North America during the colder, glacial phases of the Pleistocene. Adults measured 3 to 3.8 metres in length, stood about 2 metres at the shoulder and could weigh more than 2 tonnes. Woolly rhinos used their horns to sweep away snow and expose plants in winter, and also to fight with one another, a scene captured in cave paintings.

The species probably died out around 14,000 years ago as a result of warmer climate conditions at the end of the Pleistocene, loss of habitat and hunting. Woolly rhinos were hunted by both Neanderthals and modern humans, and their horns and bones were used to make tools and weapons.

At the Natural History Museum of the Institute of Systematics and Evolution of Animals, Polish Academy of Sciences, in Kraków, visitors can see the superbly preserved, naturally mummified remains of a woolly rhinoceros that lived around 30,000 years ago. They were discovered in 1929 in an ozokerite (earthwax) mine in the village of Starunia, near what was then the town of Stanisławów (now known as Ivano-Frankivsk in Ukraine).

tur-lesny-EN-QR

tur-lesny-EN-QR

GREAT MAMMALS OF THE ICE AGE

Aurochs

Bos primigenius

Aurochs

The aurochs was the wild ancestor of modern domestic cattle (Bos taurus) and zebu (Bos indicus).

During glacial periods, aurochs retreated to refugia: areas in southern Europe where they could survive the colder climatic conditions. These included the Iberian, Italian and Balkan peninsulas. The species survived the extinctions at the end of the Pleistocene, and in the Holocene still ranged over vast areas, from western Europe and North Africa to East Asia. Its numbers gradually declined because of hunting, the loss and fragmentation of its habitat as farming and herding spread, and interbreeding with domestic cattle. The last known aurochs was a female living in the Jaktorów Forest in central Poland, which died in 1627. Her death is regarded as marking the extinction of the species.

Aurochs were a common subject of rock art and cave paintings. In ancient Egypt, a relief from the 12th century BC in the mortuary temple of Ramesses III at Medinet Habu shows the pharaoh hunting wild bulls identified as aurochs.

In Roman times, aurochs were among the wild animals brought in for venationes – staged hunts in which animals were pursued and killed in the arena. Such spectacles were held in the Colosseum in Rome and elsewhere, and many other species were also used, including lions, leopards, bears, elephants and rhinoceroses.

For centuries, the aurochs has been associated with strength, courage and extraordinary vitality, which explains its popularity in heraldry.

slon-lesny-EN-QR

slon-lesny-EN-QR

GREAT MAMMALS OF THE ICE AGE

Straight-tusked elephant

Palaeoloxodon antiquus

Straight-tusked elephant

Elephants of the genus Palaeoloxodon, such as P. recki, P. namadicus and P. antiquus, were among the largest land mammals that ever lived. The European straight-tusked elephant, Palaeoloxodon antiquus, could stand around 4.2 metres at the shoulder and weigh up to 15 tonnes, and some estimates suggest that the species P. namadicus may have been even larger. By comparison, the largest bulls of modern-day African elephants (Loxodonta africana) stand about 3.4 metres at the shoulder and can weigh up to about 7 tonnes.

Intriguingly, dwarf species of elephant evolved on islands in the Mediterranean. Their distinctive skulls, found in caves, may have inspired the legend of the Cyclops: the large opening at the front of the skull, where the trunk was attached, could easily have been mistaken for the socket of a single eye. The species Palaeoloxodon falconeri, from Sicily and Malta, was tiny – adult males stood about 1 metre at the shoulder and weighed around 250 kilograms.

The straight-tusked elephant Palaeoloxodon antiquus lived in Europe, Anatolia and the Middle East. Being a warmth-loving species, it spread northwards during interglacials and retreated to southern Europe during glacials. The last populations survived on the Iberian Peninsula until around 28,000 years ago. Neanderthals and other early humans (genus Homo) hunted straight-tusked elephants and butchered their carcasses for meat.

nosorozec-lesny-EN-QR

nosorozec-lesny-EN-QR

GREAT MAMMALS OF THE ICE AGE

Merck’s rhinoceros

Stephanorhinus kirchbergensis

Merck’s rhinoceros

Merck’s rhinoceros – also known as the forest rhinoceros – was similar in size to the woolly rhinoceros and was one of its close relatives. It lived in Europe and in Central and East Asia, in both forests and more open landscapes.

At fossil sites it is often found together with the straight-tusked elephant (Palaeoloxodon antiquus). Like the elephant, it died out during the last glaciation. It survived longest in East Asia, perhaps until as recently as about 14,000 years ago.

The remains of an exceptionally large Merck’s rhinoceros were discovered in 2016 during construction of an expressway in Gorzów Wielkopolski, western Poland. The animal stood more than 1.8 metres at the shoulder, and its diet included hazel, hornbeam, mistletoe and birch.

Neanderthals hunted Merck’s rhinoceroses and used their bones and teeth as tools.