Muzeum Ziemi

PAN MUZEUM ZIEMI W WARSZAWIE

Autor: Michał Kazubski

Badania paleozoologiczne

Badania paleozoologiczne

Fauna (mięczaki) Paratetydy

Głównym przedmiotem badań prowadzonych w ramach tego tematu jest taksonomia neogeńskich małżów i ślimaków, ich systematyka, paleoekologia oraz znaczenie stratygraficzne. Rozpoznanie składu gatunkowego równowiekowych zespołów małżowych pochodzących z różnych prowincji biogeograficznych Europy ma kluczowe znaczenie dla rekonstrukcji paleogeograficznych. Bogate kolekcje małżów zgromadzone w MZ, wieloletnie studia terenowe i porównawcze przeprowadzone w ponad 20 europejskich instytucjach przechowujących zbiory paleontologiczne i szeroka współpraca z badaczami zagranicznymi,pozwoliły m.in. skompletować listę gatunków małżów facji piaszczystej środkowego miocenu (badenu, tarchanu i konki) Paratetydy Środkowej i Paratetydy Wschodniej, zrewidować ich nazewnictwo oraz przedstawić nowe spojrzenie na paleogeografię tego obszaru. Na szczególną uwagę zasługuje próba oceny przedziału czasowego zasiedlenia oraz geograficznego rozprzestrzenienia poszczególnych gatunków małżów w Paratetydzie w celu ustalenia połączeń tego rozległego morza wewnętrznego z obszarem medyterańskim. Dotychczasowe studia nad małżami Paratetydy znacząco zmieniły pogląd na stopień endemizmu tej bioprowincji. Pozwoliły również na stwierdzenie, iż struktura taksonomiczna zespołów na poziomie podgromady, w większym stopniu zależy od charakteru osadu niż od głębokości zasiedlenia. Wyniki badań i nowe rekonstrukcje paleogeograficzne przedstawione zostały na wielu krajowych i międzynarodowych kongresach i konferencjach oraz w licznych publikacjach współautorskich, także ze specjalistami zagranicznymi. Ostatnio badania zostały rozszerzone o studia składu gatunkowego małżów z serpulowo-mikrobialitowych raf środkowego miocenu (sarmatu) Paratetydy Środkowej, jak też z formacji menilitowej dolnego oligocenu (rupel) Karpat Pokuckich (Ukraina).

Badania paleobotaniczne

Badania paleobotaniczne

Trzeciorzędowe zespoły florystyczne z wybranych stanowisk na terenie Polski

Dzięki zgromadzonym kolekcjom i studiom badawczym z zakresu karpologii flor liściowych oraz palinologii ukazało się drukiem wiele opracowań monograficznych, które pozwoliły na poznanie składu m.in.: dolnomioceńskiej flory Turowa, środkowomioceńskiej flory południowego obrzeżenia G. Świętokrzyskich, plioceńskiej flory Ruszowa i neogeńskiej florze Gnojnej. Bieżące prace palinologiczne prowadzone we współpracy z Wydziałem Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, dotyczą ziarn pyłku ważniejszych taksonów (Taxodiaceae, Cupressaceae, Tricoloporopollenites, Fususpollenites) pochodzących ze złóż węgla brunatnego rejonu Konina oraz Rogoźna i obejmują zagadnienia morfologiczne i taksonomiczne. Szczegółowe obserwacje zmian rzeźby powierzchni pyłku w mikroskopie skaningowym, pozwoliły m.in. na wyróżnienie nowych gatunków kopalnych, rewizji niektórych grup pyłku oraz zmian w diagnozach taksonów, co umożliwiło pełniejszą rekonstrukcję zbiorowisk roślinnych i dokładniejsze poznanie genezy konińskiego złoża węglowego. Badania neogeńskich szczątków liściowych pochodzących z osadów serii poznańskiej i reprezentujących kilka stanowisk SW Polski (rejon Nysy), pozwalają na rekonstrukcje zbiorowisk roślinnych oraz określenie wieku osadów. Badania karpologiczne dolnomioceńskiej flory owocowo-nasiennej z Turowa uzupełniają dotychczasowe opracowania i wzbogacają listę florystyczną o nowe gatunki. Pracownicy MZ uczestniczą także w innych zespołowych badaniach paleobotanicznych, głównie we współpracy z Instytutem Botaniki PAN w Krakowie m.in. przy opracowaniu wielotomowego syntetycznego wydawnictwa Atlas palinoflory neogenu Polski oraz rekonstrukcja zmian flory i klimatu na podstawie palinologii.

Działalność naukowa

Działalność naukowa

Badania naukowe

Prowadzone w Muzeum Ziemi prace badawcze mają z założenia charakter interdyscyplinarny i wiążą się ściśle z profilem gromadzonych zbiorów oraz głównymi kierunkami działalności w zakresie upowszechniania nauk o Ziemi i popularyzacji wiedzy przyrodniczej. Zakres tematyczny prac uwarunkowany jest także usługowymi funkcjami placówki muzealnej oraz ofertą badawczą innych ośrodków naukowych krajowych i zagranicznych zainteresowanych współpracą umożliwiającą wykorzystanie zasobów kolekcji muzealnych.

Wstąp do nas i odkryj naturalne skarby naszej planety!

Wstąp do nas i odkryj naturalne skarby naszej planety!

Muzeum Ziemi jest wielodziałową placówką muzealną, która oprócz podstawowej misji, jaką jest gromadzenie zbiorów i ochrona dziedzictwa geologicznego, prowadzi prace badawcze i dokumentacyjne oraz szeroką działalność w zakresie popularyzacji nauk o Ziemi i upowszechniania wiedzy przyrodniczej.

Zbiory muzealne liczą obecnie ponad 190 tys. obiektów. Znajdują się wśród nich zasobne kolekcje minerałów i skał, meteorytów, kopalnej flory i fauny, pochodzących z terytorium Polski i innych regionów świata, a także cenne archiwalia z zakresu historii nauk o Ziemi. Szczególną pozycję zajmują bogate kolekcje bursztynu bałtyckiego i innych żywic kopalnych (ponad 29,5 tys. okazów), zaliczane do największych tego typu zbiorów muzealnych na świecie.

Bursztyn – jego piękno i dzieje

Bursztyn – jego piękno i dzieje

Muzeum Bursztynu w Krakowie

W Krakowie otwarto prywatne muzeum bursztynu. Amber Museum to 250 m2 powierzchni wystawienniczej w samym centrum Krakowa. W nowoczesnych wnętrzach poznać można fascynujące dzieje bursztynu. Dzięki współpracy PAN Muzeum Ziemi w Warszawie z pomysłodawcą i właścicielem muzeum Tomaszem Mikołajczykiem zobaczyć możemy wystawę  Bursztyn – jego piękno i dzieje.

Wystawa ze zbiorów Muzeum Ziemi i kolekcji Tomasza Mikołajczyka wprowadza zwiedzającego w zagadnienia elementarnej wiedzy o bursztynie. Piękno bursztynu – pokazane zostało poprzez zestawienie brył prezentujących podstawowe odmiany z przykładami sztuki współczesnej i stanowi wstęp do opowieści o jego dziejach. Podczas ostatnich 40 milionów lat bursztyn wędrował w przyrodzie bez udziału człowieka od lepkiej żywicy w lasach Fennoskandii aż do lśniącej bryłki znajdowanej na plażach Bałtyku. Szczegóły tej wędrówki są podstawowym tematem wystawy muzealnej w Krakowie. Tematem dodatkowym są właściwości bursztynu bałtyckiego – opisane oraz zobrazowane fotografią i okazami. Ten dydaktyczny fragment zainteresuje przede wszystkim młodzież szkolną. Wystawę kończy niewielki zbiór żywic kopalnych i subfosylnych świata, które reprezentują inne niż bursztyn bałtycki (=sukcynit) rodzaje żywic.

Mamy nadzieję, że wystawa wzbudzi duże zainteresowanie.

Więcej informacji na www.ambermuseum.eu

Barwny świat minerałów

Barwny świat minerałów

Wystawa Barwny świat minerałów prezentuje wielobarwne okazy, pochodzące z różnych stron świata. Zadaniem ekspozycji jest wyjaśnienie przyczyn powstawania barw, które widzimy patrząc na dany kamień, takich jak skład chemiczny, obecność wrostków, czy budowa wewnętrzna. Okazy ułożone zostały kolorami i dodatkowo podzielone na minerały o barwach idiochromatycznych (własnych), allochromatycznych (obcych)  i pseudochromatycznych.

Barwa minerałów idiochromatycznych pochodzi od jonu, będącego podstawowym składnikiem minerału, np. zielone zabarwienie malachitu wywołane jest obecnością jonów miedzi (Cu2+).

Kolor minerałów allochromatycznych wynika z występowania zanieczyszczeń w ich sieci krystalicznej. Do najczęściej występujących domieszek barwiących należą: drobne wrostki minerałów, związki organiczne lub jony pierwiastków – głównie metali przejściowych, np. chromu, żelaza czy niklu. Przykładem minerału allochromatycznego jest kwarc, który tworzy różne odmiany barwne, w zależności od domieszek. Barwa minerałów może być także skutkiem defektu struktury krystalicznej, spowodowanym utratą atomów, w wyniku, np. promieniowania radioaktywnego (morion, kwarc dymny).

Barwa minerałów pseudochromatycznych jest ściśle związana z ich budową wewnętrzną – obecnością płaszczyzn łupliwości lub granic zrostów. W odróżnieniu od kolorów idio- i allochromatycznych, barwy pseudochromatyczne nie powstają w wyniku adsorpcji światła, ale jego dyfrakcji i interferencji.

Dla większości kamieni barwa nie jest najważniejszą cechą diagnostyczną, mimo to zagadnienia związane z jej powstawaniem są na tyle ciekawe, że warto im poświęcić dłuższą chwilę.

[Best_Wordpress_Gallery id=”4″ gal_title=”Barwny świat minerałów”]

Wielkie ssaki epoki lodowcowej

Wielkie ssaki epoki lodowcowej

Ekspozycja poświęcona jest wielkim ssakom, które żyły na terenach Polski w czwartorzędzie, podczas plejstocenu nazywanego często epoką lodowcową. W ciągu około 2,5 mln lat, czyli w dość krótkim czasie, jak na geologiczną skalę, doszło do kilku gwałtownych, następujących po sobie ochłodzeń i ociepleń klimatu o globalnym zasięgu. Wpłynęły one zarówno na rozwój świata roślin i zwierząt, jak również na kształtowanie się rzeźby terenu oraz linii brzegowej mórz. Podczas ochłodzeń na obszarach górskich tworzyły się lodowce, a w wyższych szerokościach geograficznych powstawały lądolody, które powoli rozprzestrzeniały się daleko na południe. Wraz ze zmianami klimatu odbywały się wędrówki zwierząt i migracje roślinności. W osadach plejstocenu zachowało się wiele szczątków roślin i zwierząt, a wśród nich liczne kości dużych ssaków, które pozwalają zrekonstruować te dramatyczne zmiany środowiska przyrodniczego. Zmiany, na co chcemy szczególnie zwrócić uwagę, wydarzyły się wielokrotnie i doszło do nich w sposób samoistny – bez jakiegokolwiek wpływu człowieka!

Na wystawie prezentowane są szczątki ssaków, pochodzące z różnych stanowisk Polski (także z Mazowsza!), zarówno z okresów lodowcowych, jak i międzylodowcowych. Wśród reprezentantów fauny zimnolubnej, typowej dla okresów zlodowaceń, zobaczyć można m.in. fragmenty szkieletów mamuta (Mammuthus primigenius), nosorożca włochatego (Coelodonta antiquitatis), prażubra (Bison priscus) i renifera (Rangifer tarandus). Uzupełnieniem wystawy jest eksponowana w drugim gmachu muzeum czaszka jelenia olbrzymiego (Megaloceros giganteus).

Zwierzęta ciepłolubne, typowe dla okresów międzylodowcowych – cieplejszych niż czasy współczesne, są na wystawie reprezentowane przez: szczątki słonia leśnego, jednego z największych na świecie słoniowatych (Palaeoloxodon antiquus), którego szkielet został wydobyty podczas prac ziemnych przy ul. Leszno w Warszawie (Historia znalezienia warszawskiego słonia leśnego we wspomnieniach dr. Gwidona Jakubowskiego); czaszkę nosorożca leśnego (Dicerorhinus kirchbergensis), wydobytą z koryta Wisły w rejonie Siekierek (jedną z 4 zachowanych na świecie!); oraz czaszkę i kości tura (Bos primigenius), gatunku, który dotrwał do czasów historycznych, a ostatni osobnik padł w Puszczy Jaktorowskiej w roku 1627.

Obok dominujących na wystawie szczątków kostnych ssaków, które przyciągają uwagę widza swym ogromem i doskonałym niekiedy stanem zachowania, odnaleźć można podstawowe informacje dotyczące rozprzestrzenienia i ewolucji świata przyrody w epoce lodowcowej.

W 2013 roku ekspozycja została wzbogacona o elementy szkieletów ssaków epoki lodowcowej z kolekcji Działu Paleozoologii Muzeum Ziemi. W części wystawy poświęconej zwierzętom ciepłolubnym zobaczyć możemy szczątki kostne słonia leśnego, natomiast wśród zwierząt zimnolubnych m.in. kości mamuta włochatego, niedźwiedzia jaskiniowego, piżmowoła, koni i przedstawicieli Bovidae oraz zęby nosorożca, lwa jaskiniowego i hieny jaskiniowej.

[Best_Wordpress_Gallery id=”11″ gal_title=”Wielkie ssaki epoki lodowcowej”]

Świat roślin i zmiany klimatu

Świat roślin i zmiany klimatu

Wystawa prezentuje dowody na wielkie zmiany klimatu jakie zaszły w ciągu ostatnich 65 milionów lat. Skamieniałości znajdowane na całym świecie wskazują na to, że między 58 mln lat temu (późny paleocen) a 50 mln lat temu (wczesny eocen), temperatura oceanu i atmosfery była znacznie wyższa niż obecnie. Kulminacja tego ciepłego okresu miała miejsce około 55 mln lat temu. W przeciągu zaledwie kilku tysięcy lat średnia temperatura głębokich wód oceanu wzrosła o 4 – 5°C, temperatura wód powierzchniowych oceanu w wyższych szerokościach geograficznych podwyższyła się aż o około 8°C, a w szerokościach tropikalnych o około 5°C. Okres ten nazywany jest paleoceńsko-eoceńskim maksimum termicznym (PETM–Paleocene/Eocene Thermal Maximum). PETM trwał około 170 000 lat. Te i wiele innych niezwykle ciekawych informacji zawierają plansze znajdujące się na wystawie.

Cennym uzupełnieniem wiedzy zawartej na planszach są skamieniałości roślin pochodzące z kolekcji Muzeum Ziemi, będące dowodami wielkiego ocieplenia. Wśród prezentowanych są okazy z Europy, odciski liści i fragmenty drewna ze środkowo-eoceńskich stanowisk w dolinie rzeki Geisel (Geiseltal, Niemcy), skamieniałe owoce palmy Nypa ze środkowo-eoceńskich osadów z Schaarbreek (dzielnica Brukseli; Belgia). Pokazane są również bardzo ciekawe skamieniałości z Polski – odciski liści roślin wiecznie-zielonych z eoceńskiego stanowiska w Chłabówce (Podhale). Prezentowane przez nas skamieniałości, jak i szereg innych znanych z Europy bezsprzecznie wskazują, że na obszarze prawie całej Europy panowała roślinność wiecznie zielona, prawie tropikalna. Średnia roczna temperatura mogła tu dochodzić aż do około 20°C!

Niezwykle sugestywnym uzupełnieniem są odciski liści drzew pochodzące z obszarów polarnych, z paleogeńskich osadów Spitsbergenu i Antarktyki. Szczątki drzew znajdowane na obszarach biegunowych doskonale pokazują z jak wielkim i globalnym ociepleniem mieliśmy do czynienia we wczesnym paleogenie.

Historia geologii

Historia geologii

Mała ekspozycja stała prezentuje głównie materiały z zakresu historii geologii. Dokumentuje początki nauk o Ziemi w Polsce i na świecie. Uzupełniają ją atrakcyjne eksponaty gromadzone przez Dział Historii Nauk o Ziemi i Biblioteka.