Autor: Michał Kazubski

Badania bursztynu

Badania bursztynu

Bursztyn i osady bursztynonośne i inne żywice kopalne

Bogate zbiory bursztynu i innych żywic kopalnych zgromadzone w MZ umożliwiają prowadzenie wielokierunkowych badań, których wyniki prezentowane są w licznych publikacjach oraz na konferencjach krajowych i międzynarodowych. Należą do nich m.in. studia nad genezą złóż bursztynu i ich rozprzestrzenieniem, których rezultaty mogą być przydatne przy projektowaniu prac poszukiwawczych. Badania w zakresie identyfikacji żywic kopalnych w osadach kredowych, paleogeńskich i młodszych, prowadzone metodą spektroskopii absorpcyjnej w podczerwieni (IRS) przynoszą bardzo interesujące wyniki poznawcze, pozwalające na podstawie analizy tzw. krzywych IRS określić różne rodzaje żywic. Odmienny kształt krzywej dla bursztynu bałtyckiego – sukcynitu, umożliwia jednoznaczne jego odróżnienie od takich żywic, jak np. gedanit czy glessyt, które często współwystępują w tych samych złożach. Z czasem do badań tych zostały włączone inne rodzaje żywic kopalnych, znajdujące się w różnych muzeach i zbiorach prywatnych, co pozwala na tworzenie coraz bogatszego katalogu wyników badań odmian bursztynu, z którego już w tej chwili korzystają badacze z wielu krajów. Rozpoczęte ostatnio badania imitacji i coraz częstszych fałszerstw bursztynu, mogą pozwolić w przyszłości na ich eliminację. Niezwykle ważnym nurtem prac są badania inkluzji (wrostków) organicznych w bursztynie, które ze względu na doskonały często stan zachowania, umożliwiają poznanie składu systematycznego oraz przemian świata roślinnego i zwierzęcego w paleogenie. Dotychczasowe badania, głównie różnych grup owadów, prowadzone we współpracy z licznymi specjalistami krajowymi i zagranicznymi, przyniosły znaczące efekty poznawcze, m.in. w postaci opisania wielu nowych gatunków. Ze względu na bogactwo zgromadzonych kolekcji inkluzji oraz duże zainteresowanie paleoentomologów, dalszy rozwój tych badań rokuje dobre perspektywy. Ostatnio zintensyfikowane zostały np. badania pajęczaków. Ważnym kierunkiem studiów, tym bardziej, że brak jest w tej dziedzinie tradycji, są zainicjowane obecnie prace zmierzające do określenia optymalnych warunków przechowywania kolekcji żywic kopalnych oraz opracowania skutecznych metod konserwacji bursztynu.

Badania paleozoologiczne

Badania paleozoologiczne

Fauna (mięczaki) Paratetydy

Głównym przedmiotem badań prowadzonych w ramach tego tematu jest taksonomia neogeńskich małżów i ślimaków, ich systematyka, paleoekologia oraz znaczenie stratygraficzne. Rozpoznanie składu gatunkowego równowiekowych zespołów małżowych pochodzących z różnych prowincji biogeograficznych Europy ma kluczowe znaczenie dla rekonstrukcji paleogeograficznych. Bogate kolekcje małżów zgromadzone w MZ, wieloletnie studia terenowe i porównawcze przeprowadzone w ponad 20 europejskich instytucjach przechowujących zbiory paleontologiczne i szeroka współpraca z badaczami zagranicznymi,pozwoliły m.in. skompletować listę gatunków małżów facji piaszczystej środkowego miocenu (badenu, tarchanu i konki) Paratetydy Środkowej i Paratetydy Wschodniej, zrewidować ich nazewnictwo oraz przedstawić nowe spojrzenie na paleogeografię tego obszaru. Na szczególną uwagę zasługuje próba oceny przedziału czasowego zasiedlenia oraz geograficznego rozprzestrzenienia poszczególnych gatunków małżów w Paratetydzie w celu ustalenia połączeń tego rozległego morza wewnętrznego z obszarem medyterańskim. Dotychczasowe studia nad małżami Paratetydy znacząco zmieniły pogląd na stopień endemizmu tej bioprowincji. Pozwoliły również na stwierdzenie, iż struktura taksonomiczna zespołów na poziomie podgromady, w większym stopniu zależy od charakteru osadu niż od głębokości zasiedlenia. Wyniki badań i nowe rekonstrukcje paleogeograficzne przedstawione zostały na wielu krajowych i międzynarodowych kongresach i konferencjach oraz w licznych publikacjach współautorskich, także ze specjalistami zagranicznymi. Ostatnio badania zostały rozszerzone o studia składu gatunkowego małżów z serpulowo-mikrobialitowych raf środkowego miocenu (sarmatu) Paratetydy Środkowej, jak też z formacji menilitowej dolnego oligocenu (rupel) Karpat Pokuckich (Ukraina).

Badania paleobotaniczne

Badania paleobotaniczne

Trzeciorzędowe zespoły florystyczne z wybranych stanowisk na terenie Polski

Dzięki zgromadzonym kolekcjom i studiom badawczym z zakresu karpologii flor liściowych oraz palinologii ukazało się drukiem wiele opracowań monograficznych, które pozwoliły na poznanie składu m.in.: dolnomioceńskiej flory Turowa, środkowomioceńskiej flory południowego obrzeżenia G. Świętokrzyskich, plioceńskiej flory Ruszowa i neogeńskiej florze Gnojnej. Bieżące prace palinologiczne prowadzone we współpracy z Wydziałem Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, dotyczą ziarn pyłku ważniejszych taksonów (Taxodiaceae, Cupressaceae, Tricoloporopollenites, Fususpollenites) pochodzących ze złóż węgla brunatnego rejonu Konina oraz Rogoźna i obejmują zagadnienia morfologiczne i taksonomiczne. Szczegółowe obserwacje zmian rzeźby powierzchni pyłku w mikroskopie skaningowym, pozwoliły m.in. na wyróżnienie nowych gatunków kopalnych, rewizji niektórych grup pyłku oraz zmian w diagnozach taksonów, co umożliwiło pełniejszą rekonstrukcję zbiorowisk roślinnych i dokładniejsze poznanie genezy konińskiego złoża węglowego. Badania neogeńskich szczątków liściowych pochodzących z osadów serii poznańskiej i reprezentujących kilka stanowisk SW Polski (rejon Nysy), pozwalają na rekonstrukcje zbiorowisk roślinnych oraz określenie wieku osadów. Badania karpologiczne dolnomioceńskiej flory owocowo-nasiennej z Turowa uzupełniają dotychczasowe opracowania i wzbogacają listę florystyczną o nowe gatunki. Pracownicy MZ uczestniczą także w innych zespołowych badaniach paleobotanicznych, głównie we współpracy z Instytutem Botaniki PAN w Krakowie m.in. przy opracowaniu wielotomowego syntetycznego wydawnictwa Atlas palinoflory neogenu Polski oraz rekonstrukcja zmian flory i klimatu na podstawie palinologii.

Działalność naukowa

Działalność naukowa

Badania naukowe

Prowadzone w Muzeum Ziemi prace badawcze mają z założenia charakter interdyscyplinarny i wiążą się ściśle z profilem gromadzonych zbiorów oraz głównymi kierunkami działalności w zakresie upowszechniania nauk o Ziemi i popularyzacji wiedzy przyrodniczej. Zakres tematyczny prac uwarunkowany jest także usługowymi funkcjami placówki muzealnej oraz ofertą badawczą innych ośrodków naukowych krajowych i zagranicznych zainteresowanych współpracą umożliwiającą wykorzystanie zasobów kolekcji muzealnych.

Wstąp do nas i odkryj naturalne skarby naszej planety!

Wstąp do nas i odkryj naturalne skarby naszej planety!

Muzeum Ziemi jest wielodziałową placówką muzealną, która oprócz podstawowej misji, jaką jest gromadzenie zbiorów i ochrona dziedzictwa geologicznego, prowadzi prace badawcze i dokumentacyjne oraz szeroką działalność w zakresie popularyzacji nauk o Ziemi i upowszechniania wiedzy przyrodniczej.

Zbiory muzealne liczą obecnie ponad 190 tys. obiektów. Znajdują się wśród nich zasobne kolekcje minerałów i skał, meteorytów, kopalnej flory i fauny, pochodzących z terytorium Polski i innych regionów świata, a także cenne archiwalia z zakresu historii nauk o Ziemi. Szczególną pozycję zajmują bogate kolekcje bursztynu bałtyckiego i innych żywic kopalnych (ponad 29,5 tys. okazów), zaliczane do największych tego typu zbiorów muzealnych na świecie.

Bursztyn – jego piękno i dzieje

Bursztyn – jego piękno i dzieje

Muzeum Bursztynu w Krakowie

W Krakowie otwarto prywatne muzeum bursztynu. Amber Museum to 250 m2 powierzchni wystawienniczej w samym centrum Krakowa. W nowoczesnych wnętrzach poznać można fascynujące dzieje bursztynu. Dzięki współpracy PAN Muzeum Ziemi w Warszawie z pomysłodawcą i właścicielem muzeum Tomaszem Mikołajczykiem zobaczyć możemy wystawę  Bursztyn – jego piękno i dzieje.

Wystawa ze zbiorów Muzeum Ziemi i kolekcji Tomasza Mikołajczyka wprowadza zwiedzającego w zagadnienia elementarnej wiedzy o bursztynie. Piękno bursztynu – pokazane zostało poprzez zestawienie brył prezentujących podstawowe odmiany z przykładami sztuki współczesnej i stanowi wstęp do opowieści o jego dziejach. Podczas ostatnich 40 milionów lat bursztyn wędrował w przyrodzie bez udziału człowieka od lepkiej żywicy w lasach Fennoskandii aż do lśniącej bryłki znajdowanej na plażach Bałtyku. Szczegóły tej wędrówki są podstawowym tematem wystawy muzealnej w Krakowie. Tematem dodatkowym są właściwości bursztynu bałtyckiego – opisane oraz zobrazowane fotografią i okazami. Ten dydaktyczny fragment zainteresuje przede wszystkim młodzież szkolną. Wystawę kończy niewielki zbiór żywic kopalnych i subfosylnych świata, które reprezentują inne niż bursztyn bałtycki (=sukcynit) rodzaje żywic.

Mamy nadzieję, że wystawa wzbudzi duże zainteresowanie.

Więcej informacji na www.ambermuseum.eu

Barwny świat minerałów

Barwny świat minerałów

Wystawa Barwny świat minerałów prezentuje wielobarwne okazy, pochodzące z różnych stron świata. Zadaniem ekspozycji jest wyjaśnienie przyczyn powstawania barw, które widzimy patrząc na dany kamień, takich jak skład chemiczny, obecność wrostków, czy budowa wewnętrzna. Okazy ułożone zostały kolorami i dodatkowo podzielone na minerały o barwach idiochromatycznych (własnych), allochromatycznych (obcych)  i pseudochromatycznych.

Barwa minerałów idiochromatycznych pochodzi od jonu, będącego podstawowym składnikiem minerału, np. zielone zabarwienie malachitu wywołane jest obecnością jonów miedzi (Cu2+).

Kolor minerałów allochromatycznych wynika z występowania zanieczyszczeń w ich sieci krystalicznej. Do najczęściej występujących domieszek barwiących należą: drobne wrostki minerałów, związki organiczne lub jony pierwiastków – głównie metali przejściowych, np. chromu, żelaza czy niklu. Przykładem minerału allochromatycznego jest kwarc, który tworzy różne odmiany barwne, w zależności od domieszek. Barwa minerałów może być także skutkiem defektu struktury krystalicznej, spowodowanym utratą atomów, w wyniku, np. promieniowania radioaktywnego (morion, kwarc dymny).

Barwa minerałów pseudochromatycznych jest ściśle związana z ich budową wewnętrzną – obecnością płaszczyzn łupliwości lub granic zrostów. W odróżnieniu od kolorów idio- i allochromatycznych, barwy pseudochromatyczne nie powstają w wyniku adsorpcji światła, ale jego dyfrakcji i interferencji.

Dla większości kamieni barwa nie jest najważniejszą cechą diagnostyczną, mimo to zagadnienia związane z jej powstawaniem są na tyle ciekawe, że warto im poświęcić dłuższą chwilę.

[Best_Wordpress_Gallery id=”4″ gal_title=”Barwny świat minerałów”]

Świat roślin i zmiany klimatu

Świat roślin i zmiany klimatu

Wystawa prezentuje dowody na wielkie zmiany klimatu jakie zaszły w ciągu ostatnich 65 milionów lat. Skamieniałości znajdowane na całym świecie wskazują na to, że między 58 mln lat temu (późny paleocen) a 50 mln lat temu (wczesny eocen), temperatura oceanu i atmosfery była znacznie wyższa niż obecnie. Kulminacja tego ciepłego okresu miała miejsce około 55 mln lat temu. W przeciągu zaledwie kilku tysięcy lat średnia temperatura głębokich wód oceanu wzrosła o 4 – 5°C, temperatura wód powierzchniowych oceanu w wyższych szerokościach geograficznych podwyższyła się aż o około 8°C, a w szerokościach tropikalnych o około 5°C. Okres ten nazywany jest paleoceńsko-eoceńskim maksimum termicznym (PETM–Paleocene/Eocene Thermal Maximum). PETM trwał około 170 000 lat. Te i wiele innych niezwykle ciekawych informacji zawierają plansze znajdujące się na wystawie.

Cennym uzupełnieniem wiedzy zawartej na planszach są skamieniałości roślin pochodzące z kolekcji Muzeum Ziemi, będące dowodami wielkiego ocieplenia. Wśród prezentowanych są okazy z Europy, odciski liści i fragmenty drewna ze środkowo-eoceńskich stanowisk w dolinie rzeki Geisel (Geiseltal, Niemcy), skamieniałe owoce palmy Nypa ze środkowo-eoceńskich osadów z Schaarbreek (dzielnica Brukseli; Belgia). Pokazane są również bardzo ciekawe skamieniałości z Polski – odciski liści roślin wiecznie-zielonych z eoceńskiego stanowiska w Chłabówce (Podhale). Prezentowane przez nas skamieniałości, jak i szereg innych znanych z Europy bezsprzecznie wskazują, że na obszarze prawie całej Europy panowała roślinność wiecznie zielona, prawie tropikalna. Średnia roczna temperatura mogła tu dochodzić aż do około 20°C!

Niezwykle sugestywnym uzupełnieniem są odciski liści drzew pochodzące z obszarów polarnych, z paleogeńskich osadów Spitsbergenu i Antarktyki. Szczątki drzew znajdowane na obszarach biegunowych doskonale pokazują z jak wielkim i globalnym ociepleniem mieliśmy do czynienia we wczesnym paleogenie.

Historia geologii

Historia geologii

Mała ekspozycja stała prezentuje głównie materiały z zakresu historii geologii. Dokumentuje początki nauk o Ziemi w Polsce i na świecie. Uzupełniają ją atrakcyjne eksponaty gromadzone przez Dział Historii Nauk o Ziemi i Biblioteka.