PAN MUZEUM ZIEMI W WARSZAWIE

Lekcja poświęcona jest omówieniu, na tle budowy ziemskiej litosfery, głównych czynników determinujących lokalizację, przyczyny i skutki trzęsień ziemi o różnej genezie, a także aktywności wulkanicznej. Prezentowane są różnice w budowie i formie wulkanów uzależnione od składu chemicznego magmy/lawy. Lekcja ma formę prezentacji multimedialnej połączonej z prezentacją okazów typowych skał wulkanicznych. Omówienie tego bardzo obszernego tematu zajmuje około 90 minut.

Ryszard Szczęsny

Uczestnicy lekcji zapoznają się z surowcami mineralnymi w podziale na surowce: energetyczne, metalicze, chemiczne i skalne, jakie występują na terenie Polski. Poznają genezę złóż oraz rejony ich występowania. Uczniowie zapoznają się z metodami wydobycia kopalin użytecznych oraz  dowiedzą się o ich znaczeniu w gospodarce narodowej. Lekcja odbywa się w oparciu o oryginalne okazy minerałów i skał ze zbiorów Muzeum Ziemi.

Omówienie procesu powstawania bursztynu bałtyckiego (=sukcynitu) ze szczególnym uwzględnieniem jego własciwości: zawartości kwasu bursztynowego, twardości, przełamu muszlowego, rozpuszczalności, gęstości, reakcji na płomień, odmian bursztynu, postaci występowania, występowania inkluzji organicznych. O tych wszystkich cechach i procesie przekształcania się żywicy w bursztyn mówimy na podstawie okazów i ilustracji na wystawie Bursztyn Polska i Świat.

K. Kwiatkowska

W trakcie lekcji poruszane są zagadnienia z pogranicza paleobotaniki i botaniki; przedstawiane są ciekawsze, z paleobotanicznego punktu widzenia, rodzaje drzew i krzewów – ich historia oraz wszelkie tajemnice, jakie mogą kryć pospolite u nas gatunki. Na wybranych przykładach prezentowane są:

? „żywe skamieniałości” – rodzaje drzew, które przetrwały w prawie niezmienionej postaci wiele milionów lat,

? relikty – rodzaje drzew szeroko rozprzestrzenione kilkadziesiąt milionów lat temu prawie na całej półkuli północnej, a współcześnie odznaczające się ograniczonym zasięgiem,

? rodzaje drzew współcześnie rosnące w Polsce, ale znane ze stanu kopalnego nawet sprzed 60 milionów lat.

Podczas lekcji prezentowane są również materiały zielnikowe oraz liczne okazy szczątków kopalnych roślin z różnych stanowisk Polski i Europy (odciski liści, uwęglone owoce i nasiona). Zajęcia kończą się wycieczką po ogrodzie wokół Muzeum Ziemi, podczas której każdy ma możliwość zapoznania się z żywymi okazami drzew i krzewów (są to m.in. miłorząb i metasekwoja oraz gatunki z rodzajów, które jeszcze 5 mln lat temu rosły w naszych lasach ale, wraz z nadejściem silnego ochłodzenia klimatu, wyginęły u nas bezpowrotnie, jak np. tulipanowiec, brzostownica, parrocja, korkowiec).

Lekcje są prowadzone od wiosny do późnej jesieni, ze względu na możliwość oglądania w ogrodzie Muzeum Ziemi żywych roślin, prezentowanych na lekcji w formie skamieniałości.

W trakcie lekcji prezentowane są szczątki karbońskich roślin, które zachowały się w osadach towarzyszących pokładom węgli kamiennych. Na wielu przykładach młodzież poznaje różne typy skamieniałości (ośródki, odciski, uwęglone szczątki) oraz proces ich powstawania. Jako materiał ilustracyjny służą okazy roślin kopalnych pochodzące z Górnego i Dolnego Śląska – należą one do takich grup jak: widłakowe, skrzypowe, paprocie zarodnikowe, nagozalążkowe (paprocie nasienne, kordaity).

W czasie zajęć prezentowane są również graficzne rekonstrukcje poszczególnych rodzajów karbońskich roślin oraz rekonstrukcje krajobrazów roślinnych. Na tle warunków paleogeograficznych zostaje odtworzona bujna roślinność, która w okresie karbońskim, ok. 300 mln lat temu, w ciepłym i wilgotnym klimacie, panowała na bagiennych obszarach Europy i Ameryki Północnej. Roślinność ta dała początek wielkim złożom węgla kamiennego.

Podczas lekcji uczniowie poznają i utrwalają podstawowe definicje geologiczne (minerał, skała). Dowiadują się o uporządkowanej budowie materii nieożywionej. Uczeń pozna również genezę powstawania skał i występujących w nich minerałów. W części poświęconej skałom uczniowie zapoznają  się ze wszystkimi podstawowymi grupami skał. Dowiedzą się, jak powstają poszczególne skały, do czego są wykorzystywane i jakie cechy wpływają na możliwość ich zastosowania w poszczególnych dziedzinach. W części mineralogicznej poznają cechy diagnostyczne minerałów (m.in. dokunują pomiaru twardości według skali Mohsa). Lekcja jest prowadzona z wykorzystaniem oryginalnej, bogatej kolekcji dydaktycznej skał i minerałów, które każdy uczeń ma możliwość obejrzeć z bliska. Po tej lekcji uczniowie będą umieli opisać cechy fizyczne wybranych minerałów i skał, rozpoznać podstawowe rodzaje skał (osadowe, magmowe i przeobrażone) oraz niektóre minerały.

Na zajęciach dzieci poznają minerały, które towarzyszą ludziom w życiu codziennym. Zapoznają się z podstawowymi cechami minerałów i uczą się odróżniać od siebie niektóre minerały. Dodatkowo uczestnicy takiej lekcji poznają wyjątkowo ciekawe okazy mineralogiczne oraz interesujące fakty na ich temat. Uczniowie uzyskują również podstawową wiedzę na temat wykorzystania minerałów, zarówno obecnie jak i w przeszłości. Lekcja prowadzona jest w oparciu o okazy mineralogiczne, z którymi każdy uczestnik może zapoznać się z bliska.

W trakcie prezentacji multimedialnej młodzież będzie miała możliwość zapoznania  się ze zwierzętami jakie żyły na terenach Polski podczas plejstocenu – okresu geologicznego obejmującego ostatnie 2 500 000 lat dziejów Ziemi. Okres ten charakteryzował się bardzo zmiennymi warunkami klimatycznymi, ośmiokrotnie na tereny Polski, Europy, Azji i Ameryki Północnej wkraczał lądolód z okolic bieguna północnego. W związku z tym zmieniały się warunki życia, w okresach międzylodowcowych żyły zwierzęta ciepłolubne, a w chłodniejszych zimnolubne. Sztandarowym przykładem zmian fauny byli przedstawiciele słoniowatych – słoń leśny Palaeoloxodon atiquus (największy słoń w dziejach tej grupy zwierząt, dochodzący do 4,5 m wysokości) oraz mamut włochaty Mammuthus primigenius.

W trakcie zajęć uczniowie będą mieli także okazję dowiedzieć się jak z biegiem plejstocenu zmieniały się inne gatunki zwierząt, szata roślinna oraz krajobraz, jak również zapoznać się z oryginalnymi okazami skamieniałości.

G. Jakubowski

W odpowiedniej dla wieku dzieci formie przedstawiamy długotrwały proces powstawania bursztynu, od żywicującego lasu do twardej bryłki bursztynu bałtyckiego. Pokazując proces powstawania bursztynu bałtyckiego posiłkujemy się środowiskiem w jakim rosły żywicujące drzewa i jakie stawonogi żyły wśród nich. Pokazujemy również jak i kiedy człowiek wykorzystywał sukcynit.

K. Kwiatkowska