PAN MUZEUM ZIEMI W WARSZAWIE

Biblioteka PAN Muzeum Ziemi w Warszawie jest biblioteką naukową, głównym celem jej działalności jest gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie zbiorów, jak również udzielanie informacji bibliotecznych, bibliograficznych i rzeczowych.

Udostępnianie zbiorów:

? w czytelni: na miejscu ze zbiorów bibliotecznych może skorzystać każda osoba, po uprzednim okazaniu dokumentu tożsamości

? wypożyczenia: pracownikom Muzeum Ziemi, pracownikom innych instytucji naukowych drogą wypożyczeń międzybibliotecznych.

Zbiory Biblioteki liczą prawie 54 000 jednostek inwentarzowych, stanowiąc jeden z większych w Polsce zasób piśmiennictwa specjalistycznego z zakresu nauk o Ziemi:

? prawie 21 000 woluminów wydawnictw zwartych (książki i separata)

? 1044 tytuły wydawnictw ciągłych (ponad 25 400 woluminów)

? ponad 6500 jednostek inwentarzowych stanowiących   zbiory   specjalne   –  stare druki  i mapy

? mikrofilmy, fotokopie, kasety VHS, dyski optyczne

 

(około 82 m.b. akt + 599 jedn. + 1966 pozycji w katalogu)

Jedyne w kraju, udokumentowane zbiory muzealne archiwaliów dotyczących dziejów nauk o Ziemi w Polsce. Ich trzonem jest duży zespół spuścizn naukowych wybitnych przedstawicieli nauk geologicznych działających u schyłku XIX i w pierwszej połowie XX wieku (w tym m.in. szczególnie interesujące materiały archiwalne obejmujące różne dziedziny twórczości tak zasłużonych badaczy jak A. B. Dobrowolski, M. Limanowski, St. Małkowski, zawierające unikatowe źródła rękopiśmienne dotyczące historii nauki i kultury). Opracowywane inwentarze spuścizn wybitnych geologów publikowane są w serii: „Materiały archiwalne z zakresu historii nauk o Ziemi w zbiorach Muzeum Ziemi PAN. Inwentarz spuścizn naukowych”. Dotychczas ukazało się 7 części (1996-2010). Zbiory uzupełniają materiały ikonograficzne i kartograficzne, teczki biograficzne geologów polskich oraz medale i numizmaty.

WYKAZ SPUŚCIZN PAN Muzeum Ziemi [do pobrania]

INWENTARZ I [do pobrania]

INWENTARZ II [do pobrania]

INWENTARZ III [do pobrania]

INWENTARZ IV [do pobrania]

INWENTARZ V [do pobrania]

INWENTARZ VI [do pobrania]

INWENTARZ VII [do pobrania]

Zbiory fauny kopalnej, opracowane według obowiązujących zasad inwentaryzacji, obejmują skamieniałości bezkręgowców – około 13 tys. numerów inwentarzowych oraz kręgowców – około 1000 numerów inwentarzowych. Wśród nich wyróżniono kolekcje dokumentalne, regionalne i porównawcze (tematyczne zbiory okazów). Wiele spośród kolekcji dokumentalnych, liczących niekiedy wiele tysięcy okazów, opisanych w publikacjach naukowych zawiera typy opisowe (okazy, na podstawie których wyznaczono nowe taksony): wśród bezkręgowców – holotypy 4 rodzajów, 44 gatunków i 10 podgatunków; wśród kręgowców – holotypy 3 rodzajów i 18 gatunków.

W zbiorach bezkręgowców najliczniejsze i najbogatsze są kolekcje ramienionogów, mięczaków i szkarłupni z osadów mezozoiku i kenozoiku Polski. Stopień kompletności poszczególnych grup taksonomicznych pod względem gatunkowym jest różny. Unikatowy charakter mają kolekcje mięczaków jurajskich z tzw. kry łukowskiej, rejonu objętego obecnie ochroną rezerwatową. Gatunki przewodnie i charakterystyczne dla jury, kredy, paleogenu i neogenu Polski zostały opisane w „Budowa geologiczna Polski: Atlas skamieniałości przewodnich i charakterystycznych” pod redakcją L. Malinowskiej. Światową rangę ma najbogatszy w Polsce zbiór bezkręgowców z klasycznych (często już nieistniejących) stanowisk neogenu Europy. Jego gromadzenie zapoczątkowano w latach 1934-1939 podczas prac terenowych, finansowanych przez Towarzystwo Muzeum Ziemi, na obszarze południowego obrzeżenia Gór Świętokrzyskich, Podola i Wołynia. Systematycznie powiększany w ciągu ostatnich 50 lat podczas licznych krajowych i zagranicznych wyjazdów terenowych pracowników działu, zawiera niemal 500 tys. okazów reprezentujących ponad 1000 gatunków z najważniejszych odsłonięć fauny morskiej z prowincji medyterańskiej, atlantyckiej i Paratetydy. Zbiór ten, często wykorzystywany przez specjalistów do studiów porównawczych, wzbogacany jest okazami pozyskanymi w drodze wymiany i przyjmowania darowizn.

W zbiorach kręgowców kopalnych znajdują się unikatowe kolekcje: paleozoicznych ryb pancernych i ryb kostnoszkieletowych z obszaru Polski (Góry Świętokrzyskie), Ukrainy (Podole) i Rosji; szkieletu mioceńskiego walenia z gatunku Pinocetus polonicus Czyżewska et Ryziewicz, 1976 oraz naturalny odlew jego mózgu; bogata i cenna kolekcja późnoplioceńskich ssaków ze słynnego stanowiska brekcji kostnej w Wężach koło Działoszyna. W kolekcji ssaków plejstoceńskich, oprócz cennego zbioru mamucich zębów trzonowych, znajdują się: najlepiej zachowana w zbiorach europejskich czaszka nosorożca leśnego Dicerorhinus kirchbergensis (Jäger, 1839), poroże i czaszka jelenia olbrzymiego Megaloceros giganteus (Blumenbach, 1799) oraz unikatowy pod względem kompletności szkielet słonia leśnego Palaeoloxodon antiquus (Falconer et Cautley, 1847) wydobyty w roku 1962 w centrum Warszawy i uznany za jedno z ważniejszych w skali europejskiej znalezisk tego gatunku.

(około 25 tys. numerów inwentarzowych)

Zaliczane są do jednych z ważniejszych muzealnych zbiorów paleobotanicznych w kraju, łącznie liczą ok. 25 tysięcy okazów, które wchodzą w skład ok. 120 kolekcji. Największą część stanowią zbiory uzyskane w wyniku prac terenowych pracowników działu; duży procent to dary instytutów, autorów lub osób prywatnych; niewielką część pozyskano w drodze zakupu lub wymiany.

Od 1948 roku, czyli od początku istnienia Działu Paleobotaniki MZ, gromadzone są głównie kolekcje okazów z okresu neogeńskiego. Stanowią one dokumentację wielu opracowań naukowych i zawierają typy nowych taksonów (holotypy, paratypy, syntypy). Większość z tych kolekcji pochodzi z klasycznych, często o historycznym znaczeniu, stanowisk z terenu Polski. Do najbogatszych należy zbiór wczesnomioceńskich szczątków roślinnych z kopalni węgla brunatnego „Turów” k. Bogatyni. Został on zebrany w czasie wielu wypraw terenowych, organizowanych w latach 1946-1969, pod kierownictwem prof. Hanny Czeczottowej – założycielki i wieloletniego kierownika Działu Paleobotaniki MZ. Zbiór obejmuje odciski liści, kutykule, uwęglone owoce i nasiona, uwęglone gałązki drzew szpilkowych, lignity (w tym wielkie fragmenty pni). Łącznie liczy ponad 12 tysięcy okazów – jest to największy w Polsce zbiór szczątków roślinnych z tego stanowiska. Publikacje stanowiące opracowanie mioceńskiej flory „Turowa” ukazały się w pięciu tomach Prac Muzeum Ziemi w latach 1959 – 1980 (tomy nr 3, 4, 10, 24, 33).

Wśród zbiorów działu, obok kolekcji z Turowa, szczególnie cenne pod względem naukowym i często wykazujące wysokie walory wystawiennicze, są kolekcje z innych ważniejszych klasycznych stanowisk flor neogeńskich z obszaru Polski.

Kolekcja wspaniale zachowanych odcisków liści z późnomioceńskiego stanowiska w Sośnicy k. Kątów Wrocławskich, znanego już w XIX wieku, obecnie niedostępnego (ok. 500 okazów). Kolekcja makroszczątków z wczesnoplioceńskiego stanowiska w Ruszowie k. Żar, słynącego z unikatowego stanu zachowania szczątków liściowych (ok. 200 preparatów liściowych, ok. 360 odcisków liści; powyżej 1000 uwęglonych owoców i nasion). Stanowisko z kopalną florą w Ruszowie w 1986 roku zostało uznane za pomnik przyrody nieożywionej. kolekcje odcisków szczątków roślinnych z środkowomioceńskich stanowisk z obrzeżenia Gór Świętokrzyskich (ok. 400 okazów), Dobrzynia nad Wisłą (ok. 50 okazów), Zalesiec k. Wiśniowca (ok. 100 okazów). Flora z Zalesiec to najstarsza w zbiorach działu kolekcja mioceńskiej flory zebrana jeszcze przed II wojną światową, w 1937 r. kolekcja odcisków roślin z wczesnomioceńskiego stanowiska w Osieczowie n. Kwisą (ok. 70 okazów). kolekcja uwęglonych owoców, nasion i szyszek z środkowomioceńskiego stanowiska w kopalni węgla brunatnego „Lubstów” k. Konina (ok. 1000 okazów). W dziale znajdują się również okazy z klasycznych stanowisk flor paleogeńskich i neogeńskich spoza granic naszego kraju m.in. z Geiseltal, Seifhennersdorf , Wiesa (Niemcy), Bilina (Czechy), Eger (Węgry), doliny rzeki Kodor (Abchazja), a do szczególnie interesujących należą niewielkie kolekcje odcisków liści z Antarktydy i Arktyki (Spitsbergen).

Wysokie walory dokumentacyjne i wystawiennicze mają liczne okazy pochodzące z kolekcji roślin karbońskich i kredowych oraz obiekty unikatowe, jak np. uznany za pomnik przyrody wielki skrzemieniały pień późnokarbońskiego drzewa Dadoxylon saxonicum z Nowej Rudy na Dolnym Śląsku, eksponowany przed gmachem Muzeum Ziemi, jak również jeden z kilku znalezionych w Polsce okazów pni benetyta z rodzaju Cycadeoideae (Skoczów, k. Cieszyna). Do działu pozyskiwane są również do celów dydaktycznych skamieniałości roślinne z innych okresów geologicznych. Najliczniejszą grupę stanowią kolekcje okazów karbońskich z Górnego i Dolnego Śląska (ok. 600 szt.). Zbiory działu poza kolekcjami kopalnych roślin obejmują także bogate zbiory porównawcze roślin współczesnych, głównie z obszarów strefy umiarkowanej i subtropikalnej: liście (ok. 800 gatunków), owoce i nasiona (ok. 2100 gatunków), kutykule (preparaty ok. 800 gatunków), preparaty pyłkowe (ok. 1260 gatunków).

(około 26 tys. numerów inwentarzowych)

Warszawskie zbiory bursztynu, ze względu na ich komplementarny charakter oraz zasobność, zaliczane są do największych kolekcji przyrodniczych bursztynu w świecie o szczególnych walorach poznawczych. Obok reprezentatywnych kolekcji odmian bursztynu bałtyckiego, kolekcji regionalnej sukcynitu i innych żywic kopalnych – najcenniejsze z naukowego punktu widzenia są bogate kolekcje inkluzji organicznych, zarówno roślinnych jak i zwierzęcych, zawierające liczne typy opisowe (holotypy). Duże znaczenie dla studiów badawczych ma także kolekcja form naturalnych (w tym pokaźny zbiór ponad 130 brył bursztynu o masie od 300 do 2050 g) oraz kolekcja wyrobów z bursztynu (od neolitycznych do współczesnych). Uzupełnieniem kolekcji dokumentacyjnych są materiałowe zbiory porównawcze zawierające m.in. różne żywice współczesne, imitacje bursztynu itp. Zgromadzone w MZ zbiory bursztynu, obok trudnej do przecenienia wartości naukowej, zawierają również bardzo liczne i bogate zespoły okazów o wybitnych walorach wystawienniczych, umożliwiających kompleksową wizualizację podstawowych problemów wiedzy o bursztynie i innych żywicach kopalnych.

(około 30 tys. numerów inwentarzowych)

Zaliczane są do jednych z większych zbiorów mineralogicznych w kraju. Wśród najciekawszych zespołów znajdują się m.in. zasobna kolekcja meteorytów i tektytów w skład której wchodzi najliczniejszy w świecie zbiór meteorytu Łowicz, duży zbiór meteorytu Pułtusk wraz z największym w muzeach polskich okazem o masie 8100 g, unikatowe w zbiorach polskich okazy meteorytu Świecie i Białystok oraz największy w kraju okaz pallasytu Esquell (3730 g). Ponadto, reprezentatywna kolekcja systematyczna minerałów Polski (zawierająca m.in. duże zespoły paragenez mineralnych złóż siarki, cynku i ołowiu oraz soli kamiennych), cenne kolekcje historyczne i autorskie, kolekcje regionalne minerałów i kamieni ozdobnych z różnych regionów świata, zawierające liczne okazy o wybitnych walorach poznawczych i wystawienniczych (m.in. australijskie opale szlachetne, rzadkie minerały z Zairu, Wenezueli, pokaźny zbiór minerałów z Syberii). Zbiory uzupełnia przeglądowa kolekcja skał budowlanych Polski oraz kolekcja pomnikowych głazów narzutowych, eksponowana na otwartej przestrzeni (lapidarium).